Z dziejów kultu Matki Bożej Głogowskiej

Glogow_sankt.jpg

ks. Sławomir Zych (KUL, Lublin)
Bartosz Walicki (Sokołów Małopolski)

Z dziejów kultu Matki Bożej Głogowskiej

Początek kultu Najświętszej Maryi Panny Głogowskiej

Sanktuarium maryjne w Głogowie Małopolski sięga początku XVIII w. Był to okres, gdy w diecezji krakowskiej i sąsiedniej diecezji przemyskiej, a także całym Kościele polskim popularne było oddawanie czci cudownym i łaskami słynącym wizerunkom Matki Bożej. W sąsiedztwie Głogowa podobne ośrodki kultu pojawiły się m.in. w Sokołowie i Kolbuszowej.
Obraz Matki Bożej Głogowskiej powstał w XVI w. Jest to malowidło olejne na płótnie. Nieznany jest jego autor ani motyw fundacji. Powstanie sanktuarium głogowskiego wiązało się z objawieniem się Matki Najświętszej w tym miasteczku „na Piasku”. Przed r. 1721 wzniesiony został drewniany kościółek pw. Matki Bożej Śnieżnej. Jego fundatorem był miecznik chełmski Kasper Makowski. Kilkanaście lat później świątynia została rozbudowana staraniem Jana Kazimierza Lubomirskiego. W r. 1763 kościół został przekazany misjonarzom św. Wincentego á Paulo. Dokonała tego dziedziczka Urszula z Branickich Lubomirska.
Istnienie łaskami słynącego obrazu odnotowały akta wizytacji generalnej z r. 1721. Obiekt określono jako imago gratiosa. W XVIII w. jego kult został potwierdzony orzeczeniem komisji diecezjalnej, która uznała wizerunek za cudowny (imago miraculosa). Model pobożności maryjnej w Głogowie kształtowały liczne pielgrzymki i uroczystości odpustowe. W r. 1738 erygowana została nawet specjalna prebenda. W r. 1766 świątynia sanktuaryjna została rozebrana, ale wzniesiono nowy, murowany kościół zakonny pw. św. Wincentego. W r. 1782 wizerunek został przeniesiony do kościoła parafialnego. Niestety, jeszcze w XVIII w. nastąpił kryzys kultu maryjnego. Duży wpływ na to miały tzw. reformy józefińskie. Nabożeństwo do Matki Bożej Głogowskiej zachowało się jedynie w lokalnej tradycji ludowej. Kult Pani Głogowskiej był niemal całkowicie zapomniany przez pierwszą połowę XIX wieku.

Odnowa kultu Matki Bożej Głogowskiej

Odrodzenie pobożności maryjnej na ziemiach galicyjskich, w tym również w Głogowie, odnotowano w 2 poł. XIX w. Oznaką tego było m.in. zaistnienie i rozwój licznych zrzeszeń krzewiących nabożeństwo do Matki Najświętszej. Według zapisów parafialnych już w r. 1862 wprowadzone zostało do kościoła głogowskiego Bractwo Różańcowe. Zadbał o to ówczesny proboszcz ks. Ludwik Praszałowicz. W roku 1911 do Bractwa Różańcowego i Żywego Różańca dołączyła inna konfraternia maryjna – Bractwo Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej. W tym samym czasie bractwo to zostało połączone ze Związkiem Katolicko-Społecznym.
W pewnym, choć ograniczonym stopniu sanktuarium głogowskie funkcjonowało w dwudziestoleciu międzywojennym. Już wówczas potwierdzona została pielgrzymkowa ranga Głogowa. Dowodem na to może być Maryjologiczna mapa Polski opublikowana w roku 1938. Ośrodek głogowski dopiero jednak wówczas zaczynał wpisywać się w rzeczywistość pielgrzymkową regionu.
Zacytować tu można zapis z inwentarza kościelnego z 1937 r.: „W kaplicy M. B. Różańcowej znajduje się ołtarz z obrazem M. B. Różańcowej, po którego odsłonięciu ukazuje się drugi obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus, słynący łaskami i cudami. Obraz ten (drugi) jest malowany na płótnie przybitem do deski wielkości 31 x 45 cm (…). Nad obrazem M. B. Różańcowej znajduje się mniejszy obraz M. B. Częstochowskiej, a pod nim 2 aniołki w rzeźbie. (…) Obraz łaskami słynący odsłania się na większe uroczystości”.

3. Rozwój kultu maryjnego w Głogowie w okresie powojennym

Czasy II wojny światowej i późniejszy okres władzy komunistycznej w Polsce nie sprzyjały odnowie kultu Pani Głogowskiej. Według ustnych świadectw nabożeństwo ku Jej czci kultywowane było w rodzinach. Jej opiece polecano m.in. głogowian walczących na froncie czy przebywających w niewoli. U Niej szukano pocieszenia i łaski w przypadku problemów, choroby, kryzysów małżeńskich. Przez cały ten czas łaskami słynący obraz znajdował się w nastawie bocznego ołtarza maryjnego w kaplicy Matki Bożej Różańcowej.
W okresie powojennym duszpasterze zaczęli podejmować starania, aby czci oddawanej Bogarodzicy nadać szerszy wymiar. Pozytywnie wpłynęły na to ogólnokrajowe i diecezjalne uroczystości o charakterze maryjnym. Głęboko społeczeństwo głogowskie przeżyło Nawiedzenie Matki Bożej rozpoczęte w diecezji przemyskiej w r. 1970. Kilka lat później, 2 lutego 1979 r., uroczystym nabożeństwem zainaugurowano peregrynację kopii wizerunku jasnogórskiego po rodzinach w parafii. Na progu III tysiąclecia, w dniach 6-7 lipca 2002 r., Głogów nawiedziła kopia ikony jasnogórskiej. Peregrynacja Czarnej Madonny była znakiem, że lokalny Kościół pragnie dążyć jego drogami razem z Maryją.
Nie można przy tym zapominać, że nabożeństwo do Pani Głogowskiej czerpało z silnej lokalnej pobożności pielgrzymkowej. Wskazać w pierwszym rzędzie trzeba pątnicze wędrówki do sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Leżajsku. Nie mniej ważne jest uczestnictwo głogowian w Rzeszowskiej Pieszej Pielgrzymce na Jasną Górę. W r. 1975 ks. Stanisław Ujda wprowadził zwyczaj podniosłego odsłaniania i zasłaniania cudownego obrazu. Jednym z przejawów troski o sam obraz było poddanie go zabiegom konserwacyjnym. Miały one miejsce w końcu lat 70. XX w.

Współczesne nabożeństwo do Matki Bożej Głogowskiej

Obecnie nabożeństwo do Bogarodzicy w Głogowie Małopolskim kultywowane jest na gruncie duszpasterstwa parafialnego. Centralnym świętem jest odpust maryjny. Przeżywano go pierwotnie w dniu 8 grudnia. Odpust ten wyznaczył dekretem bp Ignacy Tokarczuk w r. 1970 dla upamiętnienia nawiedzenia parafii głogowskiej przez symbole maryjne i pogłębienia czci Bogarodzicy wyobrażonej na obrazie Pani Głogowskiej. W r. 1979 bp Ignacy Tokarczuk przywrócił dawną tradycję organizowania odpustu w dniu 5 sierpnia.
Cyklicznym nabożeństwem ku czci Matki Bożej Głogowskiej jest Nowenna do Najświętszej Maryi Panny, która ma miejsce w każdą środę. Zainicjowano ją w r. 1984 na zakończenie misji świętych. Początkowo była odprawiana w pierwsze środy miesiąca. Od 5 lutego 1997 r. nabożeństwo to jest sprawowane w każdy środowy wieczór. Decyzję tę, mającą na celu gruntowanie lokalne pobożności maryjnej, podjął obecny proboszcz głogowski ks. Adam Samel.
Specyfiką nabożeństwa maryjnego jest też Eucharystia o Matce Bożej celebrowana w każdą środę, o ile pozwala na to kalendarz liturgiczny. Zarówno w niedziele, jak i święta maryjne, kościół głogowski rozbrzmiewa śpiewem Godzinek o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Do indywidualnych praktyk pobożnych zaliczyć należy m.in.: korzystanie z sakramentu pokuty przed świętami maryjnymi, klękanie przed obrazem Pani Głogowskiej, modlitwa różańcowa przed Mszą św., zanoszenie po chrzcie dzieci przed ołtarz Matki Bożej, jak również ofiarowanie Jej wotów. Dodać do tego trzeba liczne – zbiorowe i prywatne – intencje mszalne błagalne i dziękczynne składane Panu Bogu przez pośrednictwo Matki Bożej Głogowskiej. Od 2008 roku prowadzona jest Księga Próśb i Podziękowań.

Starania o koronację obrazu Pani Głogowskiej

Ważnym działaniem duszpasterskim o charakterze inwestycyjnym była rozbudowa głogowskiego kościoła parafialnego. Wiązała się ona m.in. z dobudowaniem nowych naw bocznych, ułożeniem nowej posadzki, wymianą nagłośnienia, przeniesieniem witraży do okien naw bocznych i ułożeniem kostki wokół kościoła. Wydzielono też osobną przestrzeń dla kaplicy Matki Bożej Głogowskiej. Dodać do tego należy renowację znajdującego się tam ołtarza. Poświęcenie kaplicy Najświętszej Maryi Panny Głogowskiej w kościele parafialnym w Głogowie miało miejsce 23 grudnia 2010 r. Obrzędu tego dokonał ordynariusz rzeszowski bp Kazimierz Górny. Jednocześnie poświęcono dobudowane boczne nawy i Drogę Krzyżową.
W ostatnich latach w społeczności głogowskiej narasta głębokie pragnienie, aby skronie Pani Głogowskiej i Jej Syna ozdobić insygniami królewskimi. Nadzieja na rychłą koronację obrazu Matki Bożej Głogowskiej była jednym z motywów rozbudowy świątyni, a także dużej ofiarności wiernych. W ramach pośredniego przygotowania do koronacji wizerunku Matki Bożej Głogowskiej w roku 2009 wykonano jego konserwację. Przeprowadził ją konserwator Tomasz Tomaszek z Krakowa. Odnowienie i popularyzacja kultu Matki Bożej Głogowskiej na progu XXI stulecia widoczne były także na gruncie naukowym, edytorskim i publicystycznym.
Do konkretnych działań inaugurujących bezpośrednie przygotowania do koronacji Pani Głogowskiej przystąpiono w roku 2009. Wtedy to na ręce pasterza diecezji rzeszowskiej bpa Kazimierza Górnego złożono pierwsze oficjalne prośby o nałożenie koron na skronie Dzieciątka Jezus i Jego Matki. W jednym z pism przeczytać można m.in.: „(…) w tradycji ludowej przetrwało przekonanie o szczególnej opiece Najświętszej Maryi Panny nad naszą miejscowością. Mamy nadzieję, że podniesienie naszej świątyni do rangi sanktuarium przyczyni się do rozwoju czci Matki Zbawiciela i wzrostu świętości parafian oraz pielgrzymów”.
Przygotowania do koronacji podjęte w środowisku lokalnym były jednak tylko znakiem dla władz diecezjalnych do podjęcia tego tematu. 7 kwietnia 2007 r. ordynariusz rzeszowski zlecił pracownikowi naukowemu KUL ks. Sławomirowi Zychowi troskę naukową nad tym ośrodkiem kultu maryjnego. W związku z prośbami duszpasterzy, wiernych świeckich oraz instytucji publicznych z Głogowa i regionu 7 czerwca 2011 r. bp Kazimierz Górny powołał komisję do zbadania warunków koronacji obrazu Matki Bożej Głogowskiej. Ponadto uregulowano status prawny sanktuarium, 26 II 2012 r. bp Kazimierz Górny erygował diecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Głogowskiej, a 16 XI tegoż roku nadał mu statut.
Biorąc pod uwagę rozwój kultu oraz szereg inicjatyw duszpasterskich i naukowych, 11 II 2014 r. we wspomnienie MB z Lourdes, bp rzeszowski Jan Wątroba wydał dekret wyznaczający sobotę 30 V 2015 r. na uroczystość koronacji cudownego wizerunku MB Głogowskiej na prawie diecezjalnym. W celu odpowiedniego przygotowania uroczystości, powołał on Komitet Koronacyjny, a funkcję przewodniczącego tegoż gremium powierzył bpowi pomocniczemu Edwardowi Białogłowskiemu.